Brede open school (GO!)

De school van mijn dromen

In het strategisch plan 2020 van het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap wordt beschreven welke toekomst het GO! ziet voor de scholen. De school van mijn dromen in GO! onderwijs van de Vlaamse gemeenschap is een boom die stevig geworteld is in de maatschappij. Volgende afbeelding wordt gebruikt om de visie weer te geven:

De wortels zijn de eigenschappen van leerlingen en cursisten: persoonlijkheid, talent, levensbeschouwing, sociaal-culturele achtergrond, kennis en vaardigheden. Het pedagogisch project van het GO! met zijn waarden vormt de stam. Kwaliteitszorg is een laag die over de hele boom ligt als bescherming. Tot slot wordt de kruin gevormd door de takken van het kenniscentrum dat bestaat uit: Brede Open School, onderwijsaanbod en Mensen Maken School.  Met de boom wordt ook gesymboliseerd dat het werken aan onderwijs een groeiproces is.

We gaan hier verder in op de tak “Brede Open School”.  Deze tak is een van de strategische doelstellingen die het GO! formuleerde voor 2020.

“Strategische doelstelling: het GO! streeft naar brede open, multifunctionele scholen, ingebed in de lokale omgeving.”

“Tegen 2020 ... zijn alle scholen van het GO! brede open scholen, minstens op een basisniveau. De GO! scholen werken multidisciplinair samen met externe partners en creëren zo een krachtige leeromgeving voor hun leerlingen en cursisten en een toegevoegde waarde voor de brede omgeving.”

Om dit te bereiken wordt door het GO! ingezet op verschillende vlakken: bieden van ondersteuning door het ontwikkelen van visie, draaiboeken, organiseren van vorming en studiedagen, samenwerkingsverbanden met partners te faciliteren.

Een Brede Open School

Wat is een Brede Open School voor het GO!? In de visietekst wordt volgende definitie naar voor geschoven:

Een brede open school is een samenwerkingsverband tussen partners van verschillende sectoren, waaronder één of meer scholen, die samen werken aan een brede leer- en leefomgeving op school en in de vrije tijd. Een brede school  streeft maximale ontwikkelingskansen na voor álle kinderen en jongeren (bron: visietekst GO! p.4).

In de visietekst wordt aangegeven dat scholen, met hun maatschappelijke opdracht meer en meer uitgedaagd worden door ontwikkelingen in de samenleving: sociale ongelijkheid wegwerken, gezondheids-, milieu- en sporteducatie, kunst- en cultuureducatie … Voor individuele scholen is het vaak moeilijk om dit alles binnen de opdracht én draagkracht te realiseren. Brede open school kan hierop een antwoord zijn omdat verschillende partners de handen in elkaar slaan.

Een Brede Open School wordt als volgt weergegeven:

• Brede Samenwerking

Samenwerken staat centraal in de brede open school. Partners en scholen werken samen vanuit een gelijkgerichte visie en streven gemeenschappelijke doelen na. Welke partners betrokken zijn hangt af van  de lokale context. Maar, naast één of twee scholen maken minstens twee andere sectoren deel uit van het samenwerkingsverband, het kan gaan over onderwijspartners (CLB, deeltijds kunstonderwijs, …; andere sectoren betreffen kinderopvang, jeugdwerk, welzijnsorganisaties, …

• Brede leer- en leefomgeving

Centraal staat het leren van de kinderen en jongeren, het maximaal ontplooien van hun talenten. Voor de betrokken school/scholen houdt dit in dat deze hun missie verruimen tot een integrale dienstverlening, maar dit zonder uiteraard haar kernopdracht, namelijk de cognitieve ontwikkeling van kinderen en jongeren uit het oog te verliezen. Vanuit de open brede school wordt ingezet op het creëren van een brede leer- en leefomgeving waarin kinderen en jonger heel wat ervaringen kunnen opdoen en op tal van manieren(formeel/informeel, bewust/onbewust, …), in tal van situaties leren.

Kinderen en jongeren ontwikkelen zich in interactie met hun omgeving, zowel in de vrije tijd als binnen deschool. Ze leren op allerlei manieren: formeel en informeel, bewust en onbewust, gestuurd en spontaan envinden er plezier in. Een brede school wil de brede leer- en leefomgeving van jongeren positief beïnvloeden, zodat zij een brede waaier aan leer- en leefervaringen opdoen. Kinderen en jongeren worden m.a.w. gestimuleerdom levensecht en levensbreed te leren (cf. contextueel leren). De school en haar partners gaan samen op zoeknaar activiteiten waarbij kinderen en jongeren op uiteenlopende manieren de opgedane competenties kunnen verruimen en verdiepen.

• Brede Ontwikkelingskansen

In de Brede Open School worden ontwikkelingskansen gecreëerd voor kinderen en jongeren. Daarnaast wordt in de visie van het GO! ook de link gelegd met het opvoeden tot wereldburgerschap. Het opvoeden van kinderen in sociale netwerken, het verbinden van kinderen met de maatschappij wordt daarom centraal gesteld. Tot slot worden verschillende thema’s en kernwaarden naar voor geschoven waaraan gewerkt kan worden in het kader van die brede ontwikkelingskansen.

Het GO! wil zo vanuit zijn pedagogisch project een aantal maatschappelijke thema’s en kernwaarden naar voor schuiven die nauw met elkaar verbonden zijn en dus een integrale aanpak vragen:

• Gezondheid
• Veiligheid
• Mediawijsheid
• Technologie en wetenschappen
• Ecologie
• Duurzaamheid
• Burgerschapsvorming
• Diversiteit
• Armoede
• Globalisering

Aan de slag?

Pilootprojecten Brede Open School

Het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap startte in april 2013 met een pilootproject  Brede Open School in 14 scholen verspreid over Vlaanderen en Brussel. In dit project gaan ze aan de slag met het draaiboek Brede Open School. In dit draaiboek wordt gestart met een omgevingsanalyse en worden handvaten aangereikt om als school uit te groeien tot een brede open school. (Bron: online artikel, geraadpleegd op 28 november 2013)

Instrument voor duurzame scholenbouw

AGIOn en het GO! engageren zich om kwaliteitsvolle, duurzame en functionele schoolgebouwen te realiseren. Daarom ontwikkelden zij samen met EVR-architecten een instrument voor duurzame scholenbouw. Dit instrument biedt aan het bouwteam de nodige ondersteuning om de aspecten van duurzaamheid van een school te meten. Daarnaast kan men aftoetsen of het project aan de minimale vereisten voldoet. Duurzaam bouwen is een voortdurende evenwichtsoefening in het zoeken naar meerwaarde voor de school. Nog voor een eerste steen gelegd wordt biedt dit instrument aan het bouwteam de nodige ondersteuning om de aspecten van duurzaamheid van de school te meten. Uiteraard is de leidraad ook bruikbaar om een bestaand gebouw te evalueren op zijn duurzaamheid.

Dit instrument getiteld ‘Naar een inspirerende leeromgeving’ is opgebouwd rond tien grote thema’s of tien belangrijke vraagstellingen, waarin de essentie van bouwen en wonen besloten ligt.

De school van de toekomst zal zich bij het bouwproces laten leiden door volgende vragen.

• Wordt de school op een duurzame manier ontworpen en later beheerd?
• Staat de school op de juiste plaats?
• Is de school bereikbaar voor kinderen?
• Krijgt de natuur een kans op de site?
• Kunnen we het waterverbruik en de lozing van afvalwater beperken?
• Hoe kiezen we onze materialen? Wordt afval beperkt?
• Bouwen we een energiezuinige school?
• Bouwen we een comfortabele en prettige leef- en leeromgeving?
• Wordt dit een school met open mogelijkheden en interacties met de brede samenleving?
• Wordt deze school een voorbeeldgebouw?

Deze handleiding biedt de scholenbouwer tal van bruikbare tips, meetinstrumenten en een checklist van ontwerp tot oplevering. Met behulp van een quoteringssysteem gebeurt er een objectieve meting van alle facetten van de nieuwbouw en blijkt in welke mate die keuzes duurzaam zijn. Dit gaat van de keuze van materialen over isolatie tot de beplanting van een stuk groen aan de school.

Het GO! en AGIOn willen van een nieuw schoolgebouw meer maken dan een plaats waar leerlingen veilig verblijven. De school van de toekomst moet efficiënter omgaan met energie, water, grondstoffen, ruimte en financiële middelen.

Integraalplannen GO!  en  Brede Open School

Het project” Integraalplannen van het GO! “  is een onderdeel van het strategisch plan GO!2020 waarbij er per scholengroep op alle aspecten van het onderwijs wordt gefocust: aanbod, schoolbevolking, gebouwen, schoolomgeving, geboortecijfers, toekomstvisie… Vanuit een analyse van die data worden keuzes gemaakt voor de toekomst: welke studierichtingen gaan we aanbieden in welke gebouwen en hoe gaan we dat pedagogisch aanpakken?

En zo komt de Brede Open School in de kijker … Via  een omgevingsanalyse wordt het Brede Open Schoolpotentieel van elke school uit d e scholengroep in kaart gebracht: in welke mate zijn onze scholen al Brede Open Scholen?

Elke school vult daartoe daarvoor een vragenlijst in met de volgende onderdelen:

• de schoolomgeving: o.a. de gebouwen in de omgeving, sportinfrastructuur, bereikbaarheid, verkeersveiligheid, rekruteringsgebied …
• infrastructuur: aard, compartimenteerbaar, toegankelijkheid, uitbreidingsplannen
• partners: wie zijn de partners en zijn de relaties met die partners structureel, hebben ze  een pedagogische meerwaarde
• schoolteam: competentieboom, verankering in de gemeente, deelname aan overlegstructuren, banden met de omgeving?
• Verder wordt er ook gepeild naar de doelen en de overkoepelende visie rond Brede Open School

Tegen 2020 streeft het GO! er onder impuls van de scholengroepen naar dat al onze scholen Brede Scholen zijn die de open geest van het GO! actief uitdragen in de lokale omgeving, kortom: Brede Open Scholen. De school van de toekomst wordt  een ontmoetingsplek ingebed in de buurt of wijk en kan zo zelfs uitgroeien tot het belangrijkste sociaal centrum van haar omgeving.

Het GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap is één van de drie Vlaamse onderwijsnetten.  Vlaanderen telt drie onderwijsnetten en verschillende onderwijskoepels. De Pedagogische Begeleidingsdienst van het GO! ontwikkelde een programma voor Brede Open Scholen. In de visie GO! 2020 – Samen dromen vormgeven werd Brede Open School ingeschreven in het strategisch plan. In deze ‘in praktijk’ gaan we in op de visie op Brede Open School van het GO!

Meer lezen?

• GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap (2011). GO! 2020 Samen dromen vorm geven. Brussel: GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap.
• GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap (2012). Brede open school. Visietekst van het GO! Brussel: GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap.
• Publicatie: "Naar een inspirerende leeromgeving". Deze publicatie kan besteld worden bij Politeia.
• Lees een artikel over "Brede Open School"  in "Helemaal GO!" (5 juni 2014).

Starten met een Brede Open School?

• Wil je als GO!-school starten als een Brede Open School?  Contacteer de systeembegeleiders van de Pedagogische Begeleidingsdienst (PBD), die op vraag ondersteuning aanbieden aan de scholen.